نکاتی در مورد ویتامین D3
ویتامین D یکی از ویتامینهای محلول در چربی است که بدن ما برای رشد و استحکام استخوانها به آن نیاز دارد.
این ویتامین با کنترل تعادل کلسیم و فسفر، افزایش جذب فسفر و کلسیم از رودهها و کاهش دفع از کلیه، مانعِ بروز مشکلاتی همچون پوکی استخوان میشود.
این ویتامین نقش مهمی در فرآیند رشد سلولی و فرآیندهای مهم متابولیسمی بدن دارد.
امروزه در سراسر جهان بسیاری از افراد دچار کمبود ویتامین D هستند که اغلب تغذیهی نادرست و عدم دسترسی به نور خورشید دلیل آن است.
حداقل ۸۰٪ کودکان ایرانی به درجات شدید و بیش از ۹۰٪ از آنها به درجات متفاوتی دچار کمبود ویتامین دی هستند.
موقعیت جغرافیایی، فصل، سن، مصرف کرم های ضد آفتاب و رنگ پوست، تولید ویتامین D3 به وسیله پوست را تحت تأثیر قرار می دهد.
ویتامین D2 ( ارگوکلسیفرول) یک ترکیب دیگر از خانواده ویتامین D ها است که بوسیله ی تابش به ارگوسترول (تولید شده به وسیله ی مخمر ها) ساخته می شود.
ویتامین D2 از ویتامین D3 به واسطه یک پیوند دوگانه بین کربن ۲۲ و کربن ۲۳ و همچنین یک گروه متیل بر روی کربن ۲۴ متفاوت و متمایز می شود.
قبل از اینکه غذاها با ویتامین D2 و یا D3 غنی شوند، اکثر ویتامین D در بدن در پوست ساخته می شد.
ویتامین D از آنجایی که هم میتواند از طریق مواد غذایی و هم از طریق نور خورشید جذب بدن شود منحصربهفرد است.
میزان مصرف روزانهی ویتامین D، باید ۴۰۰ واحد در هر روز باشد که از طریق غذا تأمین میشود.
اگر بهاندازهی کافی نور خورشید دریافت نمیکنید، باید این اندازه را به ۱۰۰۰ واحد در روز برسانید.
در دوران کودکی و پیری این مقدار بالاتر است.
در بعضی کشورهای اروپایی، پیشنهاد برای افراد بالای ۶۰ سال، IU800 یا µg20 می باشد.
به هر حال بعضی پزشکان در ایالات متحده امریکا، تا میزان IU2000 روزانه ویتامین D را جهت درمان یا پیشگیری تجویزکردهاند.
این امر تا حدی به این دلیل است که مردم بیشتر وقت خود را در خانه و فضاهای سربستهی دیگر سپری میکنند، کرم ضد آفتاب میزنند و از رژیم غذایی غربی پیروی میکنند که میزان منابعِ ویتامین D آن اندک است.
فواید ویتامین D3
دریافت ویتامین دی و کلسیم باعث افزایش قدرت و هماهنگی عضلات در افراد کهنسال میشود.
همچنین ویتامین دی باعث پیشگیری از بروز بیماریهایی مانند راشیتیسم در کودکان، استئومالاسی در بزرگسالان و پوکی استخوان در کهنسالی میشود.
همچنین این ویتامین به رشد و استحکام استخوانها و رشد سلولها کمک زیادی میکند.
همچنین مصرف ویتامین دی در سلامت مغز و جلوگیری از آلزایمر مؤثر است.
عوارض مصرف کم ویتامین D3
شیوع کمبود ویتامین دی به خصوص در زنان و کودکان ایرانی بین ۵۰ تا ۸۰ درصد است.
از عوارض مصرف کم این ویتامین در دوران کودکی بیماری راشیتیسم است که به علت کمبود کلسیم و فسفر در زمان رشد استخوانها، استخوانهای فرد دارای املاح کمی خواهد بود و نخواهد توانست وزن فرد را تحمل کند و در نتیجه انحنا خواهد یافت.
عوارض دیگر آن بزرگی جمجمه، زائدههای دکمه مانند بر روی ستون فقرات و برجستگی سینه میباشد.
همچنین مچ دست و پا پهن میشود که توسط رادیوگرافی قابل تشخیص است.
در دوران بزرگسالی کمبود این ویتامین در بدن باعث بوجود آمدن بیماری استئومالاسی میشود.
این بیماری به این شکل است که با کاهش تراکم استخوانی دردهای شدیدی در قسمت پا و کمر احساس میشود و همچنین استخوانها بلند به راحتی شکسته میشوند.
اگر فرد در این دوران شروع به دریافت ویتامین دی کند، این عارضه رفع میشود.
در دوران کهنسالی کمبود این ویتامین باعث بروز بیماری پوکی استخوان به ویژه در زنان میشود.
عامل اصلی تأثیرگذار تغییرات هورمونی در بدن است.
اما در این دوران این بیماری میزان ویتامین دی در بدن کاهش مییابد ولی دریافت این ویتامین در دوران بیماری کمک چندانی به بهبود آن نمیکند، بلکه برای پیشگیری از این بیماری باید از دوران جوانی کلسیم و فسفر همراه با ویتامین دی مصرف شود.
همچنین کمبود این ویتامین در بدن باعث عوارضی چون دیر دندان درآوردن و دیر نشستن و دیر راه افتادن در کودکان، همچنین نافرم شدن لگن که این بیماری در دخترها باعث تنگی لگن شده و به ناچار باید از طریق سزارین زایمان کنند.
همچنین کمبود این ویتامین باعث افزایش احتمال ابتلاء به سرطان سینه یا پروستات میشود. کمبود این ویتامین باعث میشود که دستگاه ایمنی بدن ضعیف شده و باعث میشود فرد مبتلا به سرطان و دیابت و حتی عفونت بگردد.
علل کمبود ویتامین D3
عواملی مثل مصرف برخی داروهای ضد تشنج مانند فنوباربیتال یا فنی توئین یا رشد سریع کودک یا برخی اختلالات در جذب این ویتامین در بدن یا نرفتن زیر نور آفتاب یا نخوردن غذاهای حاوی این ویتامین باعث کمبود ویتامین دی میشود.
میزان مناسب ویتامین D3
انستیتوی پزشکی (IOM) میزانی برای مصرف ویتامین D پیشنهاد دادهاست.
دریافت این میزان ویتامین D از طریق رژیم غذایی (بهمراه یا بدون مکملها) باید برای حفظ سلامتی شما کافی باشد. این میزان:
600 IU در روز برای افراد بین ۱ تا ۷۰ سال
800 IU در روز برای افراد بالای ۷۰ سال
عوارض مصرف زیاد ویتامین D3
استفاده بیش از حد از این ویتامین مخصوصاً اگر همراه با مصرف زیاد کلسیم باشد منجر به مسمومیت میگردد.
البته مسمومیت با ویتامین D به ندرت رخ داده و اغلب در کسانی مشاهده میشود که مقادیر بیش از حد این ویتامین را از طریق مکمل دریافت میکنند.
استفاده از قرص و آمپول ویتامین دی بطور مستمر باعث مشکلاتی مانند رسوب کلسیم در بافتهای نرم مثل کلیهها، ریهها، قلب و گوش میشود که در کلیهها باعث سنگ کلیه، در ریهها و قلب منجر به عوارض ریوی و قلبی، و در گوش به اختلالات شنوایی و حتی کری میانجامد.
همچنین عوارض مانند سردرد، تهوع، استفراغ، ضعف، تشنگی زیاد، افزایش حجم ادرار، یبوست، تأخیر در رشد در طفلهای شیرخوار، مشکلات گوارشی و شکنندگی استخوان نیز از دیگر عوارض مصرف بیش از اندازه ویتامین دی میباشد.
ویتامین دی و بیماری اوتیسم
با توجه به اینکه نور خورشید یکی از منابع اصلی تولید ویتامین دی در بدن است، افزایش استفاده از ضدآفتابها میزان این ویتامین را کاهش میدهد و افزایش نرخ اوتیسم در تمام دنیا این نگرانی را ایجاد کرده که شاید ارتباطی بین این دو وجود داشته باشد.
ویتامین دی و بیماری ام اس
مطالعه جدید نشان داده است پروتئینی که توسط ویتامین D در بدن فعال میشود، میتواند در ترمیم آسیبهای سلولهای عصبی و درمان بیماری ام اس مؤثر باشد.
منابع ویتامین دی
با تغییراتی ساده در سبک زندگی، میتوانید سطح این ویتامین خود را بالا ببرید، از جمله :
خوردن مواد غذاییای که منابع ویتامین D هستند، چه مواد غذاییای که به طور طبیعی دارای این ویتامین هستند و چه مواد غذایی غنی شده با این ویتامین.
این مواد غذایی شامل زردهی تخم مرغ، ماهی های چرب مانند سالمون و تن، جگر گوساله یا برخی از انواع پنیر و همچنین لبنیات، غلات، آبمیوه یا سایر نوشیدنیهای گیاهی غنی شده (مانند شیر بادام) است.
چربی ماهیها مانند قزل آلا منبع غنی ویتامین دی هستند.
آفتاب: تابش پرتو فرابنفش به پوست انسان باعث میشود که مادهای به نام دهیدروکلسترول با طی مراحلی در بدن در کلیه به ویتامین دی تبدیل شود.
افراد با پوست روشنتر نسبت به تیرهترها میتوانند در مدت کمتری که زیر آفتاب ماندهاند نیاز خود به این ویتامین را تأمین کنند.
تقریباً تمام ویتامین دی مورد نیاز یک فرد، در مکانی که هوای آفتابی دارد از این طریق ساخته میشود.
منابع گیاهی: غلات و برخی سبزیجات و میوهجات.
منابع حیوانی: کره، روغن کبد ماهی، زرده تخم مرغ، خامه، جگر، ماهی ساردین حاوی مقادیر زیادی از این نوع ویتامین هستند.
دریافت این ویتامین به صورت مصنوعی مثل کپسول و آمپول.
درمان کمبود ویتامین D
انواع مختلفی از ترکیبات ویتامین D برای درمان در دسترس هستند.
دو شکل ویتامین دی که بیشتر در دسترس هستند ارگوکلسیفرول (vitamin D2) و کوله کلسیفرول (vitamin D3) هستند.
از آنجا که ویتامین دی۳ فرم طبیعی ویتامین بوده وممکن است ویتامین دی را به شکل موثرتری افزایش دهد، بیشتر توصیه میگردد.
دوز نگهدارنده ویتامین D بر مبنای سن :
بجه ها از زمانی که وزن بدنشان دو برابر وزن هنگام تولد می شود (بطور مثال: اگر وزن هنگام تولد 3 کیلو باشد ، از زمانی که وزن اش به 6 کیلو رسید) تا پایان 2 سالگی روزی 400 واحد ویتامین D3 نیاز دارد که بصورت قطره آ+د (قطره A+D) باید مصرف شود.
از 2 تا 12 سالگی: هر دوماه یک قرص 50 هزار یونیتی
از 12 تا 70 سالگی: ماهی یک عدد قرص 50 هزار یونیتی
از 70 سالگی به بالا: هر دو هفته یک قرص 50 هزار یونیتی