غده تیروئید
غده تیروئید یا سپردیس (thyroid) در جلوی گردن، پایین حنجره و بالای استخوانهای ترقوه بهشکل پروانه قرار دارد.
این غده با ترشح دو هورمون T3 و T4 وظیفه سوختوساز و تنظیم انرژی بدن را دارد. غده هیپوفیز عملکرد غده تیروئید را تنظیم میکند.
اختلالات مختلفی میتوانند در عملکرد تیروئید اثر بگذارند. بهعنوان مثال کم کاری تیروئید در صورتی ایجاد میشود که این هورمون بهاندازه کافی در بدن ترشح نشود. چهار عملکرد اصلی تیروئید شامل موارد زیر است:
· جذب و انتقال ید
· ساخت و ترشح تیروگلوبین
· ساخت هورمونهای تیروئیدی با اتصال ید به تیروگلوبین
· ترشح هورمونهای تیروئید به دستگاه گردش خون
کم کاری تیروئید نوزاد چیست؟
هورمون تیروئید برای عملکرد، رشد مغز و رشد نوزاد نقش حیاتی دارد و کم کاری تیروئید از علل شایع عقبماندگی ذهنی در نوزاد است.
این اختلال در ابتدا بدون علامت است و بهراحتی تشخیص داده نمیشود. به همین دلیل غربالگری نوزادان در بدو تولد اهمیت ویژهای دارد.
زنانی که قصد بارداری دارند باید قبل از اقدام برای بارداری آزمایشهایی را انجام دهند تا اگر دچار اختلالات تیروئید بهویژه تیروئید کم کار هستند آن را کنترل کنند.
غربالگری نوزادان در روز سوم تا پنجم پس از تولد انجام میگیرد. این نمونهگیری از کف پای نوزاد با گرفتن چند قطره خون در مراکز بهداشت انجام میشود. آزمایش تیروئید نوزاد نیاز به ناشتا بودن ندارد و معمولا زمانی که نوزاد شیر خورده است راحتتر انجام میشود.
غربالگری مجدد
ممکن است در مرکز بهداشت به شما گفته شود که پس از یک هفته بعد از نمونهگیری اولیه برای بررسی مجدد به مرکز بهداشت مراجعه کنید. غربالگری مجدد به یکی از دلایل زیر درخواست میشود:
· دوقلوها یا چندقلوها
· نوزادان نارس
· نوزادانی که سابقه مصرف داروهایی مثل دوپامین را داشتهاند.
· نوزادانی که در بیمارستان بستری شدهاند.
· نوزادانی با وزن در حدود ۲.۵ کیلوگرم
· نوزادانی با وزن بیشتر از ۴ کیلوگرم
· نوزادانی که سابقه دریافت یا تعویض خون داشتهاند.
علل تیروئید کم کار در نوزاد
کم کاری تیروئید در نوزادان به دلیل ترشح ناکافی تیروئید یا عملکرد ناکارآمد تیروئید در بدن است. بعضی از علل کم کاری تیروئید نوزاد سه ماهه شامل موارد زیر است:
· مادر مبتلا به کم کاری تیروئید
· مادر مبتلا به دیابت
· بیماری های مقاربتی
· مصرف بعضی داروها در مادر و جنین مثل سیتوکین،دوپامین، داروهای حاوی ید و فنیتوئین
· ازدواجهای فامیلی
· جنسیت دختر نوزاد
· سموم موجود در حشرهکشها
انواع تیروئید کم کار در نوزاد
کم کاری تیروئید نوزاد هشت ماهه یا سایر نوزادها انواع مختلفی دارد که در ادامه نام میبریم.
تیروئید کم کار مادرزادی
از شایعترین انواع تیروئید در نوزادان است که از بدو تولد در نوزاد وجود داشته است و ژن عامل آن از پدر و مادر هر دو به نوزاد داده شده است. این اختلال به چهار دلیل ممکن است ایجاد شود:
· غده تیروئید بهطور کامل تشکیل نشده است.
· رشد غده تیروئید کامل صورت نگرفته است.
· غده تیروئید در محل اصلی خود تشکیل نشده است.
· غده تیروئید توانایی تشکیل هورمون تیروئید را ندارد.
تیروئید کم کار مادرزادی گذرا
اگر غده تیروئید در محل اصلی خود تشکیل شده است و در شکل آن ناهنجاری بهچشم نمیخورد، نوزاد به تیروئید کم کار موقتی مبتلا شده است. این اختلال در ۱۰ درصد نوزادان مبتلا به تیروئید وجود دارد و به دلایل زیر ممکن است در نوزاد ایجاد شود:
· مادر در دوران بارداری برای تیروئید کم کار اقدامات درمانی انجام داده است.
· مادر در دوران بارداری مواد حاوی ید مصرف کرده است.
· مادر سابقه ابتلا به تیروئید کم کار را داشته است.
تیروئید کم کار اکتسابی
تیروئید کم کار اکتسابی در جوانانی که به سن بلوغ رسیدهاند شیوع بیشتری دارد و در دختران بیشتر از پسران دیده شده است.
علائم تیروئید کم کار در نوزاد
این اختلال معمولا بدون علامت است یا علائم آن به آهستگی بروز میکنند به همین دلیل والدین باید آگاهی کافی در این زمینه داشته باشند تا بهمحض شروع نشانههای بیماری برای درمان اقدام کنند. علائم کم کاری تیروئید در کودکان به شرح زیر هستند:
· گریه کردن نوزاد با صدای گرفته یا خرخر
· توقف رشد یا رشد کند نوزاد
· زردی در طولانی مدت
· فتق ناف
· پف صورت یا تورم زبان
· ضعف در شیرخواری
· لتارژی یا کمبود انرژی نوزاد
· بزرگ شدن نقاط نرم جمجمه (ملاج)
· سستی و ناتوانی عضلات (بنیه ضعیف)
· یبوست نوزاد به صورتی که لمس شکم سفتی و پری را نشان دهد.
· ایجاد لکه در پوست
· خفگی مکرر
· خواب زیاد
درمان تیروئید کم کار در نوزاد
همانطور که گفته شد اختلال تیروئید کم کار باعقب ماندگی نوزاد و کودک رابطه مستقیم دارد. به همین علت باید فورا بعد از تشخیص بیماری درمان را شروع کرد.
بهترین زمان برای درمان کم کاری تیروئید در کودکان تا شش هفتگی نوزاد است و هر هفته تاخیر در درمان باعث کاهش سطح IQ خواهد شد، زیرا زمان تکامل مغز نوزاد در همان سالهای اول بعد از تولد است.
درمان تیروئید کم کار مصرف قرص و داروهایی مثل لووتیروکسین است که بلافاصله بعد از تشخیص بیماری توسط پزشک تجویز میشود. در بیماری تیروئید کم کار مادرزادی که موقتی نیست، دارودرمانی باید تا زمان حیات فرد ادامه داشته باشد.
گرچه اگر موقتی باشد فرد تا ۳ سال باید دارو مصرف کند و بعد از آن آزمایشهای تیروئید گرفته میشود. در صورتی که نتیجه به سمت تیروئید کم کار نرفته باشد، دارو برای شش هفته قطع میشود ولی در غیر این صورت دارودرمانی باید تا آخر عمر ادامه پیدا کند.
آزمایشهایی که برای تنظیم دوز دارو مورد بررسی قرار میگیرند آزمایش T4 و Freet4 و TSH هستند که باید T4 و Free T4در نیمه بالایی محدوده نرمال و TSH در نیمه پایینی محدوده نرمال قرار داشته باشد.
داروی تجویز شده باید در قاشق خرد شود و آن را در آب یا شیر مادر حل کرد و سپس به نوزاد داد. برای تاثیر بهتر این دارو بهتر است نیم ساعت قبل و بعد مصرف قرص نوزاد چیزی نخورد و با قطره آهن یا مولتی ویتامین ۳-۴ ساعت اختلاف زمان داشته باشد.
چه زمانی به دکتر مراجعه کنیم؟
همانطور که گفتیم بهترین زمان برای پیشگیری از عوارض تیروئید کم کار در نوزادان غربالگری آنان در بدو تولد است و شاید قبلتر از آن، انجام آزمایشهای تیروئید برای مادر قبل از بارداری باشد.
والدین باید آگاهی کاملی از علائم تیروئید کم کار در نوزاد داشته باشند تا به محض مشاهده آنها به پزشک مراجعه کنند، زیرا هر روز تاخیر شدت این بیماری را افزایش میدهد و عوارض جبران ناپذیری ایجاد میکند.
همچنین اگر پزشک برای کودکتان دارویی را تجویز کرد، در صورتی که عوارض دارویی را مشاهده کردید حتما به پزشک مراجعه کنید تا بررسیهای لازم برای ادامه مصرف دارو انجام شود.