بلوغ چیست؟
بلوغ دورهای است که در آن پسران یا دختران در حال رشد فرایند بلوغ جنسی را طی می کنند. بلوغ شامل یکسری مراحل جسمی است که منجر به دستیابی به باروری و ایجاد خصوصیات جنسی ثانویه، ویژگی های جسمی مرتبط با مردان و زنان بالغ می شود. در حالی که بلوغ شامل مجموعه ای از تحولات بیولوژیکی یا جسمی است، این روند همچنین می تواند بر رشد روانی – اجتماعی و عاطفی نوجوان تأثیر بگذارد. سن طبیعی بلوغ دختران ۷ تا ۱۳ سال وبلوغ پسران ۹ تا ۱۴ سال است. اگر بلوغ در دختران قبل از سن ۷ سالگی و در پسران قبل از سن ۹ سالگی رخ بدهد، بلوغ زودرس رخ داده است.
لوغ زودرس را چگونه تشخیص دهیم؟
مهمترین عامل شروع بلوغ زودرس، ژنتیک است. عوامل دیگری که در بلوغ زودرس خصوصاً در اولین پریود زودرس در دختران نقش دارند؛ وزن پایین هنگام تولد و چاقی (BMI بالا) در ابتدای سن ۸ سالگی است . به طور کلی علل اصلی بلوغ زودرس، ناشناخته هستند، اما آسیبهای (مغزی ضربه به سر)، رادیوتراپی، توده، التهاب، اختلالات هورمونی، اختلالات غدد فوق کلیوی، برخی جهشهای ژنتیکی می توانند از دیگر دلایل این عارضه باشند. همچنین بروز برخی تومورها مثل تومورهای ترشح کننده (Hcg) و هورمون جنسی و همچنین اندروژنهای خارجی (هورمونهای مردانه) میتواند باعث بلوغ زودرس در پسران شود.
علائم بلوغ زودرس
بلوغ زودرس، در دختران و پسران با علائم مشابه بلوغ عادی یکسان است. تنها تفاوت آن در سن ایجاد این تغییرات است که میتواند مشکلات اساسی برای کودک به همراه داشته باشد. این تغییرات معمولا در سنین گفته شده و پیش از نوجوانی خود را نشان میدهند. شایعترین علائم بلوغ زودرس، عبارتند از:
جهش سریع در رشد قد
رشد موهای شرمگاهی و زیربغل یا سبیل و ریش در پسران
آکنه و جوش
علاقه به رابطه ی جنسی در نوجوانان در برخی نوجوانان
بوی بدن بزرگسالان
نشانههای بلوغ زودرس در دختران و پسران به تفکیک نیز عبارت است از:
علادم بلوغ زودرس در دختران:
بزرگ شدن و رشد سینه (اولین نشانه در دختران)
پریود زودهنگام در سنین ۸ تا ۹ سالگی
علائم بلوغ زودرس در پسران:
رشد و بزرگ شدن بیضهها، آلت تناسلی و کیسهی بیضه
بَم شدن زودهنگام صدا (آخرین نشانههای بلوغ پسران).
جهش رشد یکی دیگر از علائم این مشکل هم در پسران و هم در دختران است.
چه کسی در معرض خطر بلوغ زودرس است؟
عوامل زیادی وجود دارد که فرزندانتان را در معرض زودتر بالغ شدن قرار میدهد که برخی از آنها قابل پیشگیری هستند.
سابقهی خانوادگی
بلوغ زودرس دختران را با سرعت بسیار بیشتری نسبت به پسران تحت تأثیر قرار میدهد. اگر سابقهی خانوادگی این بیماری وجود داشته باشد، ممکن است کودک شما در معرض خطر بلوغ زودرس باشد.
چاقی
در طی ۳۰ سال گذشته میزان چاقی در کودکان بیش از دو برابر شده است. تخمدانها تنها مکانی در بدن نیستند که استروژن تولید میکنند. سلولهای چربی نیز هورمون استروژن تولید میکنند. بنابراین، با افزایش سطح چاقی در سراسر جهان، تعجب آور نیست که میزان بلوغ زودرس افزایش یابد.
مصرف محصولات حاوی تستوسترون یا استروژن، مانند قرصهای ضد بارداری، یا کرم و پمادهای هورمونی
نژاد
جالب است بدانید بهطور متوسط دختران آمریکایی آفریقای و نژادهایی با پوست تیره، سریعتر از دختران سفیدپوست به بلوغ میرسند. در موارد حتی علائم بلوغ زودرس در ۶ سالگی نیز دیده شده است.
ژنتیک
گاهی اوقات بلوغ زودرس میتواند درنتیجهی جهشهای ژنتیکی باشد که باعث ترشح هورمونهای جنسی میشود. در اکثر مواقع، کودکانی که به این علت دچار بلوغ زودرس مرکزی میشوند، والدین یا خواهر و برادرشان نیز به این اختلال دچار بودهاند.
مهاجرت، فرزندخواندگی و غیره در سنین پایین
تاثیرات ناگهانی محل زندگی مانند مهاجرت یا فرزندخواندگی بینالمللی میتواند بر بروز بلوغ زودهنگام موثر باشد. در تحقیقات نشان داده شده که کودکان این چنینی ۱۰ تا ۲۰ درصد بیش از سایرین در معرض ابتلا به این مشکل هستند. یکی از مهمترین موارد در جلوگیری از ابتلا به بلوغ زودرس توجه به سن کودک در هنگام فرزندخواندگی یا مهاجرت است.
قرار گرفتن در معرض محصولات هورمونی
مصرف محصولات حاوی تستوسترون یا استروژن مانند قرصهای ضدبارداری، کرم یا پمادها در دوران شیردهی میتواند زمینهساز بلوغ زودرس در کودکان باشد. همچنین اگر کودکی مادهای حاوی چنین هورمونهایی را مصرف کند، در معرض خطر بلوغ زودرس قرار دارد.
مشکلات پزشکی
برخی از مشکلات پزشکی زمینهای یا اکتسابی میتواند زمینهساز بلوغ زودرس در کودکان شود. از جمله شایعترین بیماریهای مرتبط با بلوغ زودرس میتوان موارد زیر را نام برد:
پیچیدگی سندروم مککون-آلبرایت
هایپرلازی مادرزادی
کم کاری تیروئید
و …
این موارد میتواند باعث تولید هورمونهای مردانه و بروز نشانههای بلوغ زودرس بهخصوص در پسران شود.
پرتو درمانی و شیمی درمانی
کودکان مبتلا به انواع سرطانهای خردسالی که تحت درمانهای شدید مانند پرتو درمانی یا شیمی درمانی بودهاند، به دلیل مصرف داروهای خاص و تغییرات هورمونی در معرض بلوغ زودهنگام هستند. این مورد بیشتر در کودکانی دیده میشود که سرطان خون داشتهاند.
آیا بلوغ زودرس میتواند عوارضی ایجاد کند؟
۱. کوتاهی قد یا افزایش قد زیاد
۲. مشکلات روحی و روانی و رفتاری
۳. علاقه به رابطه جنسی
۴. اضطراب و استرس