کلاً دو نوع روش پیشگیری برای جلوگیری از سرطان دهانه رحم وجود دارد.
پیشگیری اولیه یا Primary Prevetion که همان روش تزریق واکسن بر علیه ویروس HPV می باشد.
پیشگیری ثانویه یا Secondary Prevention که همان غربالگری دهانه رحمی با استفاده از متدهای مختلف مثل: سیتولوژی دهانه رحم (پاپ اسمیر)، روش Co-testing و HPV alone.
پاپیلوما ویروس انسانی (Human papilloma virus) چیست؟
HPV ویروسی است که از طریق تماس پوستی از فردی به فرد دیگرسرایت می کند. تا کنون بیش از 100 نوع از این ویروس شناخته شده که حدودا ً 30 نوع آن میتوانند در ناحیه تناسلی مردان و زنان عفونت ایجاد کنند.
HPV چگونه سرایت می کند؟
HPV ابتدا از طریق سکس واژنی ، مقعدی یا دهانی وارد بدن می شود. البته برای ایجاد عفونت نیازی نیست که حتما ً آمیزش جنسی صورت بگیرد، زیرا HPV از طریق تماس پوستی گسترش می یابد. با اینحال ،تماس جنسی با یک فرد آلوده ( صرف نظر از جنسیت او) شایعترین راه گسترش عفونت است.
HPV موجب ایجاد چه بیماریهایی می شود؟
تقریبا 12 نوع این ویروس که از نوع کم خطر هستند باعث ایجاد زگیل های تناسلی می شوند. دو نوع آن ( تیپ های 6 و 11 ) بیشترین موارد زگیل ها را بوجود می آورند. انواع دیگر ایجاد کننده آن 42، 43 ، 44 و 55 می باشد.
زگیل های تناسلی در داخل یا خارج واژن ، یا روی آلت تناسلی مردان ( PENIS ) رشد کرده و می توانند به پوست نواحی اطراف خود نیز گسترش یابند. این ضایعات می توانند در اطراف مقعد، روی ناحیه تناسلی خارجی زنان (VULVA ) یا دهانه رحم )سرویکس) نیز رشد کنند. درمان آنها با کمک داروهای موضعی یا عمل جراحی امکان پذیر است. نوع درمان بستگی به محل زگیل دارد.
حدودا ً 14 نوع این ویروس موجب ایجاد سرطان دهانه رحم می شوند که بعلاوه می توانند باعث ایجاد سرطان VULVA ، واژن ، مقعد و ناحیه اوروفارنکس (قاعده زبان،پشت حلق، لوزه ها) نیز گردند. شایعترین انواع آن عبارتند از 16، 18، 31، 33، 35، 39، 45 ، 51، 53 ، 55 ، 58 ، 66 و 68.
زگیل های معمولی بیشتر عامل آن نوع 2 و 7 می باشد.
زگیل های کف پا (plantar warts) بیشتر عامل انواع 1، 2 و 4 می باشد.
زگیل های سطوح صاف بدن بیشتر عامل آن نوع 3 و 10 می باشد.
پاپیلومای دهانی بیشتر عامل آن انواع 6، 7، 11، 16 و 32 می باشد.
اکثر موارد سرطان دهانه رحم توسط انواع 16 و 18 این ویروس ایجاد می شوند.
انواع واکسن :
عمل می کند. (6,11,16,18) واکسن چهارگانه با نام تجاری گارداسیل به بازار عرضه شده است که علیه ژنوتیپ های
واکسن نه گانه با نام تجاری گارداسیل 9 هم با تأئیدیه FDAوارد بازار شده است که علیه ژنوتیپ های (6,11,16,18,31,33,45,52,58) عمل می کند .
یک واکسن دوگانه نیز علیه ژنوتیپ های 16 و 18 طراحی شده که فقط دارای تائیدیه در کشور استرالیا است
همه این واکسنها به روش بازآرایی ژنتیکی تهیه شده و شامل پارتیکل های شبه ویروس فاقد DNA )در نتیجه غیر عفونی )هستند.
سه تزریق از این واکسن (در زمانهای صفر، 2 و6 ماه)، تیتر بالایی از آنتی بادی در سرم بیش از 90% افراد دریافت کننده واکسن ایجاد می کند (به میزان 10 الی 104 برابر بیشتر از عفونت با HPV )
در دختران زیر 15 سال می توان از برنامه تزریق دو دوزی ( 0-6ماه ) هم می توان استفاده نمود و فاصله بین دوز اول و دوم می تواند حداقل 6 و حداکثر 12 ماه باشد.
زمان تجویز:
- این واکسن به حجم 0.5 میلی لیتر و به روش داخل عضلانی تزریق می شود. فواصل تزریق ، صفر، دو و شش ماهگی می باشد.
- بهتر است واکسیناسیون برای دختران و پسران در سن 12-11 سالگی انجام شود، در غیر اینصورت پسران تا 21 سالگی و دختران تا 26 سالگی باید واکسینه شوند.
- در مورد پسران و یا مردان هم جنس باز واکسیناسیون باید تا 26 سالگی انجام گردد (در انگلیس توصیه می شود از 9 سالگی تا 45 سالگی تجویز شود(.
- بهتر است واکسن قبل از اولین تماس جنسی تزریق شود، با این وجود مشاهده شده که تزریق واکسن برای زنانی که قبلاً هم تماس جنسی داشته اند مفید خواهد بود.
- زنانی که قبلاً به ژنوتیپ های موجود در واکسن آلوده شده اند نیاز به انجام واکسیناسیون ندارند.
زدن واکسن برای زنان باردار توصیه نمی شود ولی برای زنان شیرده مشکلی ایجاد نمی کند
- مدت زمان مصونیت ناشی از واکسن نامشخص بوده، ولی در مطالعات مختلف 5 سال ذکر شده است.
تزریق واکسن به معنی معاف شدن فرد از غربالگری روتین کانسر سرویکس نیست، زیرا امکان آلودگی با سایر ژنوتیپ های HPV همچنان وجود دارد و بعلاوه تاثیر واکسن در مواردیکه بصورت کامل تزریق نشده و یا بعد از آغاز تماس جنسی انجام شده است، کاهش می یابد.
واکسن تا چه میزان موثر است ؟
تاثیر واکسن 4 ویروسی در پیش گیری از وضعیت پیش سرطانی سرویکس و ایجاد زگیل تناسلی ناشی از این 4 نوع ویروس تقریبا ً 100% است.
واکسن 2 ویروسی نیز در جلوگیری از وضعیت پیش سرطانی سرویکس ناشی از این دو نوع HPV تقریبا ً 100 % موثر است.
چنانچه خانمی قبل از شروع فعالیت جنسی و یا مواجهه با HPV واکسن بزند، تاثیر واکسن بیشتر خواهد بود
.اما اگر از قبل به یکی از انواع HPV آلوده شده باشد ، زدن واکسن در برابر آن نوع مصونیتی ایجاد نخواهد نمود. (البته در برابر انواع دیگر HPV که در واکسن موجودند، مصونیت بوجود می آید.(
مزایای واکسیناسیون :
- احتمال عفونت با تایپ های ویروسی تعبیه شده در واکسن بسیار نادر است.
- احتمال عفونت مجدد (Reinfection) در عفونت های طبیعی با ویروس های با تایپ مشابه وجود دارد، که می توان با واکسیناسیون از آن پیشگیری نمود.
- واکسیناسیون در افراد + HPV ایمن است.
- واکسیناسیون در افراد با ضعف سیستم ایمنی (مثل افراد مبتلا به ( HIV ایمن و موثر است.
- بیماران با هرگونه ضایعه قبلی HPV که در گروه پرخطر قرار می گیرند از تجویز واکسن سود می برند.
- بیماران با هرگونه ضایعه فعلی HPV که در گروه پرخطر بعنوان ناقل HPV قرار می گیرند، تجویز واکسن می تواند ریسک انتقال بیماری را کاهش دهد.
توجه :
واکسن هیچگونه خاصیت درمانی ندارد.
در استرالیا بعد از شروع برنامه ملی واکسیناسیون HPV در سال 2007، میزان بروز زگیل تناسلی (Genital warts) حدود 93% کاهش یافته است (در دختران زیر 21 سال از 18.6% به 1.9% و در مردان 22.9% به 2.9% رسیده است(.
واکسن ریسک ضایعات داخل اپی تلیال ناحیه مقعد (Anal Intraepithelial Lesions) را در مردان تا 77.5% کاهش می دهد.
مطالعات فاز 2 و 3 واکسیناسیون سراسری در بعضی از کشورها نشان داده است که تیتر بالایی از آنتی بادی تا 12 سال مشاهده شده است، بنابراین تزریق دوز یادآور (Booster Dose) بعد از 10 سال پیشنهاد نمی شود.
اگر بین تجویز دوز دوم و سوم بارداری صورت گیرد، تزریق دوز سوم را می توان به بعد از بارداری موکول نمود