آزمایش پرولاکتین، سطح هورمونی به همین نام را در خون اندازهگیری میکند. هورمون پرولاکتین در زنان و مردان تولید میشود، اما پرولاکتین خون در زنان باردار بیشتر است. این هورمون مسئول ترشح شیر است، به همین دلیل به آن هورمون شیر نیز گفته میشود. بزرگ شدن سینهها نیز به دلیل وجود این هورمون است. غده هیپوفیز این هورمون را در بدن ترشح میکند. هورمون پرولاکتین بر ترشح سایر هورمونهای جنسی مثل استروژن و پروژسترون نیز موثر است. این هورمون همچنین در متابولیسم، عملکرد سیستم ایمنی و پانکراس نقش دارد. اگر قصد دارید در ارتباط با آزمایش پرولاکتین و نحوه تفسیر آن اطلاعات کاملی را بدست آورید، با ما همراه باشید.
نقش پرولاکتین در بدن چیست؟
پرولاکتین (که با نام PRL نیز شناخته میشود)، هورمونی است که توسط غده هیپوفیز، غده کوچکی در پایه مغز و زیر هیپوتالاموس(Hypothalamus) ترشح میشود. این هورمون، مسئول رشد بافتهای پستان، تولید شیر و شیردهی است و علاوهبر اینها، در صدها فرآیند دیگر بدن نیز دخیل است. سطح این هورمون در مردان، زنان غیرباردار و زنان غیرشیرده پایین است. این هورمون به طور طبیعی در زنان باردار یا شیرده افزایش میدهد تا شرایط لازم را برای رشد بافتهای سینه و تولید شیر فراهم کند.
نقش پرولاکتین در تخمکگذاری چیست؟
پرولاکتین با مکانیسمهای زیر بر تخمکگذاری اثر میگذارد:
هورمون پرولاکتین با افزایش گیرندههای LH روی جسم زرد باعث تولید پروژسترون میشود.
با مهار ترشح برخی هورمونها در اواسط سیکل و توقف افزایش LH باعث مهار یا کاهش تخمکگذاری میشود.
هورمون پرولاکتین باعث مهار ترشح GnRH شده و به دنبال آن باعث کاهش تولید FSH و LH میشود و سطح استروژن و پروژسترون کاهش یافته و منجر به ایجادهایپوگونادیسم(hypogonadism)میشود.
همچنین تولید آندروژن آدرنال (Adrenal androgens) را تحریک میکند و باعث افزایش وزن، عدم تخمگ گذاری و پرمویی میشود.
وظایف Prolactin چیست؟
این هورمون در بسیاری از عملکردهای بدن نقش دارد اما دو وظیفه اصلی آن شامل موارد زیر است:
- انجام فرایند شیردهی
- بهبود غدد پستانی در بافت پستان و تولید شیر مادر
پرولاکتین موجب رشد آلوئول پستانی (Aveous) میشود که نوعی بافت خاص در پستان است و در آن شیر تولید میشود. این هورمون، سلولهای آلوئول پستان را تحریک میکنند تا اجزای شیر مانند موارد زیر را تولید کنند:
- لیپیدها (تامینکننده انرژی نوزاد، شامل اسیدهای چرب ضروری و کلسترول)
- لاکتوز (قند شیر)
- کازئین (Casein): نوعی پروتئین شیر است.
با زایمان مادر، پروژسترون خون کاهش مییابد که نتیجه آن، افزایش گیرندههای پرولاکتین در سلولهای آلوئولی پستان است. با افزایش این گیرندهها، پرولاکتین میتواند تاثیر بیشتری بر سلولهای تولیدکننده شیر (آلوئولی) بگذارد؛ بنابراین، شیر از طریق نوک پستان ترشح میشود که به آن فرایند شیردهی میگویند.
در حالت طبیعی، پس از زایمان، سطح پرولاکتین مدام بالا نمیماند و بسته به تغذیه نوزاد متغیر است. زمانیکه نوزاد گرسنه است، با مکیدن پستان مادر، موجب ترشح این هورمون و تولید و خروج شیر از بدن مادر میشود. تا زمانی که کودک به شیر خوردن ادامه دهد، پرولاکتین در سطح بالا باقی میماند. وقتی کودک سیر میشود و از مکیدن خودداری میکند، سطح هورمون ذکرشده دوباره کاهش مییابد و تولید شیر کم میشود.
اگر مادری بیش از یک تا دو هفته به کودک خود شیر ندهد، سطح پرولاکتین بدن او، مانند زنان غیرباردار پایین میآید. به این اتفاق در اصطلاح خشکشدن شیر مادر میگویند.
پرولاکتین در آزمایش خون چیست؟
همانطور که گفته شد، پرولاکتین هورمونی است توسط غده هیپوفیز در مغز ترشح شده و سطح آن توسط هورمونهایی مانند دوپامین (Dopamine) کنترل میشود. سطح این هورمون در دوران بارداری افزایش یافته و منجر به ترشح شیر از پستانها خواهد شد. پرولاکتین نرمال در بدن زنان باعث میشود تا چرخه قاعدگی منظمی داشته باشند. در مردان نیز سطح این هورمون بر میزان تولید اسپرم تاثیرگذار است.
چرا آزمایش پرولاکتین خون تجویز میشود؟
آزمایش پرولاکتین برای ارزیابی موارد زیر انجام میشود:
- برای بررسی عود تومور هیپوفیز به طور دوره ای چک میشود.
- در پیگیری کاهش تستوسترون در مردان ارزیابی میشود.
- بررسی ماکروپرولاکتینمی (Macroprolactinemia)
- بررسی علت ناباروری
- شک به بالا بودن پرولاکتین
شرایط آزمایش پرولاکتین چیست؟
اگر قصد انجام آزمایش پرولاکتین را دارید، باید بدانید که این آزمایش نیز مانند سایر تستها دارای شرایط خاصی است. .
در صورتی که قبل از آزمایش بیمار دارو مصرف کند باید در برگه آزمایش نوع دارو مصرفی ذکر شود. قبل از انجام آزمایش بیمار باید از استرس، ورزش، هیجان، استفاده از لباس تنگ در ناحیه سینه، تحریک پستان و استفاده از سوتین خودداری کند. همچنین بهتر است بدانید که آزمایش پرولاکتین ناشتا انجام میشود.
اگر مقدار پرولاکتین در آزمایش خون شما در محدوده طبیعی نباشد، حتما به این معنا نیست که شما مشکل دارید. گاهی اوقات اگر هنگام انجام آزمایش خون غذا خورده باشید یا استرس زیادی داشته باشید، سطوح پرولاکتین در خون شما میتواند بالاتر باشد. پس حتما شرایط انجام آزمایش را رعایت کنید تا جواب ازمایش پرولاکتین با خطا مواجه نشود
بهترین زمان انجام آزمایش پرولاکتین
پیشنهاد میشود نمونه آزمایش 2 یا 3 ساعت پس از بیدار شدن از خواب شامگاهی گرفته شود.
علت افزایش پرولاکتین خون چیست؟
بیماریها و اختلالاتی که باعث افزایش هورمون پرولاکتین میشوند، عبارتند از:
- کمکاری تیروئید
- بیماریهای مزمن کلیه و کبد
- انجام پرتودرمانی برای از بین بردن تومورهای نزدیک هیپوفیز
- تومورها و بیماریهای آسیبزننده به غده هیپوفیز
- مشکلات روانی جدی
- علائم بروز یائسگی
- آمنوره(amenorrhea)
- سندروم زین خالی(Empty sella syndrome)
- در بعضی مواقع هیچ علت و اختلالی برای افزایش هورمون پرولاکتین یافت نمیشود.
علت کاهش پرولاکتین خون چیست؟
- تخریب هیپوفیز در اثر تروما (Trauma)
- سندروم شی هان (Shihan syndrome). در این بیماری زنان هنگام زایمان خون زیادی را از دست میدهند.
علائم مشترک افزایش پرولاکتین در مردان و زنان
علائم مشترک افزایش پرولاکتین در مردان و زنان به صورت زیر است:
- نازایی
- کاهش میل جنسی
- کاهش تراکم استخوانها
علائم افزایش پرولاکتین در زنان
- خشکی واژن که منجر به درد در هنگام برقراری رابطه جنسی میشود.
- اختلالات قاعدگی که در ۱۰ تا ۴۰ درصد زنانی که پرولاکتین بالا دارند دیده میشود.
- تولید شیر در سینه ها با وجود اینکه زن باردار یا شیرده نیست.
- اختلال بینایی، سردرد، سرگیجه و استفراغ
علائم کاهش پرولاکتین در مردان
- بزرگ شدن سینهها
- اختلال نعوظ
- کاهش حجم عضلانی
- کاهش موهای بدن
- کاهش عملکرد گونادها (غدد جنسی)
در درمان پرولاکتین بالا، علاوه بر دارودرمانی میتوان از سایر روشها نیز استفاده کرد. جراحی تومورهای غده هیپوفیز در صورتی که دارودرمانی موثر نباشد یا نابینایی در فرد دیده شود، مورد توجه قرار میگیرد. برای کوچک کردن تومورهای غده هیپوفیز از روش پرتودرمانی نیز استفاده میشود.
عوارض پرولاکتین بالا چیست؟
در زنان باردار یا شیرده، سطوح بالای پرولاکتین معمولا طبیعی است و مشکل خاصی ایجاد نمیکند. در مردان و زنان غیرباردار و غیرشیرده، میتواند باعث بروز عوارض و مشکلاتی در بدن شود.
برخی عوارض هایپوپرولاکتینمی، در زنان و مردان یکسان است. این عوارض شامل تولید شیر و ترشحات نوک سینه، سردرد و تغییرات در بینایی است. سایر علائم بسته به اینکه زن یا مرد هستید، میتواند متفاوت باشد؛ ممکن است با گذراندن دوره یائسگی، علائم در زنان تغییر کند. یائسگی، دورهای از زندگی زنان است که قاعدگی آنها متوقف شده و دیگر نمیتوانند باردار شوند. این دوره معمولا از سن ۵۰ سالگی آغاز میشود.
از عوارض هایپرپرولاکتینمی میتوان به سردرد و مشکلات بینایی اشاره کرد.
از عوارض پرولاکتین بالا در مردان، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بزرگشدن سینه
- کاهش میل جنسی
- ترشحات نوک پستان
- اختلال در نعوظ
- کاهش موهای بدن
- سطوح پایین تستوسترون
زنانی که یائسه نیستند ممکن است عوارض زیر را تجربه کنند:
- قاعدگیهای نامنظم و ناباروری
- خشکی واژن
- حساسیت ناحیه سینه
- یائسگی زودرس
- تولید شیر در صورت عدم بارداری یا شیردهی
در زنان یائسه، ممکن است تا زمانی که وضعیت جدی نشده، عوارضی بروز نکند. افزایش پرولاکتین در شرایط جدیتر غالبا باعث بروز کمکاری تیروئید در دوران یائسگی میشود.
عوارض کاهش پرولاکتین در بدن چیست؟
بهطور طبیعی، سطح این هورمون در بدن انسان پایین است مگراینکه باردار یا شیرده باشید.
از عوارض کمبود پرولاکتین میتوان به عدم تولید شیر و یا تولید اندک آن پس از زایمان اشاره کرد؛ این حالت، غالبا به دلیل اشکال در هیپوفیز رخ میدهد. وجود اختلال در این غده میتواند موجب کمکاری آن و درنهایت کاهش مقدار Prolactin شود.
اکثر افرادی که دچار کمبود این هورمون هستند، عارضه پزشکی خاصی را تجربه نمیکنند. هرچند برخی شواهد نشان میدهد که این کمبود ممکن است پاسخهای ایمنی به برخی عفونتها را کاهش دهد.